Πριν μερικούς μήνες, για την ακρίβεια τον Φεβρουάριο του ’11 πήρα μια από τις καλύτερες αποφάσεις που έχω πάρει για τον εαυτό μου τα τελευταία χρόνια: έκοψα το κάπνισμα. Ο λόγος δεν είναι μόνο η υγεία, αλλά και το ότι βαρέθηκα να αισθάνομαι βλάκας. Όπως είχα γράψει σε παλιότερο post σχετικά με τα ηλεκτρονικά τσιγάρα, «δεν αποτελώ εξαίρεση φυσικά, κι εγώ ηλίθιος είμαι που καπνίζω. Και πιο ηλίθιος που τα γράφω όλα αυτά, αλλά συνεχίζω να μην το κόβω». Συνειδητοποίησα περισσότερο την παραπάνω φράση όταν άρχισα να παρατηρώ τους καπνιστές, τις κινήσεις και τους ήχους που κάνουν ρουφώντας και φυσώντας τον καπνό, και προσπαθούσα να φανταστώ πως θα φαίνομαι κι εγώ στα μάτια ενός μη καπνιστή, ή τέλος πάντων στα μάτια κάποιου που δεν έχει συνηθίσει να βλέπει καπνιστές. Και τότε άρχισα να αισθάνομαι γελοίος. Κάθε μου κίνηση από την αγορά καπνού από το περίπτερο, το στρίψιμο, το κάπνισμα και το φύσημα του καπνού, μέχρι το σβήσιμο του τσιγάρου, συνειδητοποίησα ότι είναι ανούσια, και με μεγάλο αντίτιμο φυσικά ως προς την υγεία και την σωματική μου κατάσταση. Το θέμα της υγείας άρχισε να με προβληματίζει περισσότερο παρατηρώντας την κοπέλα μου να καπνίζει (αφού την προσωπική μας υγεία τείνουμε όλοι να την παραμελούμε, ειδικά όταν είμαστε εθισμένοι σε ουσίες ή συνήθειες), και φυσικά φαντάστηκα πως θα βρωμάει ο χώρος και εμείς οι ίδιοι όταν έρχονται φίλοι που δεν καπνίζουν στο σπίτι μας. Ευτυχώς αποφασίσαμε μαζί να το κόψουμε και βοηθήσαμε ο ένας τον άλλον, αλλιώς θα ήταν ακόμα πιο δύσκολο. Αφού το είπαμε και το ξαναείπαμε για αρκετούς μήνες για να το χωνέψουμε, όπως όταν έχεις βρέξει τα πόδια και ετοιμάζεσαι να βουτήξεις με τη μία σε παγωμένη θάλασσα, τελειώσαμε τον τελευταίο πακέτο καπνού που είχαμε (μέχρι το τελευταίο τρίμμα) και το κόψαμε.

Τις συνέπειες του τσιγάρου τις ξέρουμε όλοι. Δεν θέλω να επικεντρωθώ εκεί, αλλά αντιθέτως θέλω να επικεντρωθώ στις θετικές συνέπειες που βλέπω από τότε που έκοψα το κάπνισμα. Αυτές άλλωστε είναι που με κάνουν να χαίρομαι που πήρα την απόφαση να το κόψω, και αυτές πιστεύω πρέπει να έχουν σαν κίνητρο οι καπνιστές που θέλουν να απεξαρτηθούν, και όχι απειλές για την υγεία και τη ζωή τους.

• Το πρώτο που απολαμβάνω λοιπόν (σαν καλοφαγάς που είμαι) είναι η γεύση. Είναι φοβερό το πόσο είχε «μουδιάσει» το στόμα μου μετά από τόσα χρόνια καπνίσματος. Σταδιακά από τότε που το έκοψα, οι γεύσεις άρχισαν να γίνονται όλο και πιο έντονες. Απολαμβάνω το φαγητό πολύ περισσότερο από πριν, και μπορώ να αντιληφθώ τις πιο διακριτικές γεύσεις και αρώματα σε φαγητά και ποτά που πριν μου φαινόταν άγευστα. Το ίδιο ισχύει και για την όσφρηση, όπου νιώθω σαν να ξεβούλωσε η μύτη μου και όλα να μυρίζουν πιο έντονα.

• Βλέπω διαφορά στην ψυχολογία μου. Θυμάμαι μου ήταν αδύνατον να κάτσω για ώρα σε μαγαζί μη καπνιστών, να κάνω μεγάλο ταξίδι με τρένο ή αεροπλάνο, γενικώς να παραμείνω για πολλή ώρα σε έναν χώρο που δεν μπορώ να καπνίζω. Άρχιζα να γίνομαι ανήσυχος (κάτι που φυσικά μου χάλαγε εν μέρει τη διασκέδαση), να θέλω να βγω έξω ή να κάνω μια στάση για τσιγάρο, ακόμα και να καπνίσω κρυφά σε κάποιον χώρο που δεν επιτρέπεται. Το ίδιο ανήσυχος ήμουν αν είχα ξεχάσει τον καπνό, αν είχα ξεμείνει από χαρτάκια, γενικώς αν δεν είχα τη σιγουριά ότι έχω τσιγάρα και μπορώ να καπνίσω. Όλα αυτά τα άγχη πλέον εξαφανίστηκαν. Είμαι πολύ πιο χαλαρός, μπορώ να κάτσω σε όποιο μαγαζί θέλω ασχέτως αν επιτρέπεται το κάπνισμα ή όχι, μπορώ να ταξιδέψω άνετα, να οδηγώ για ώρες (το αυτοκίνητό μου ήταν ανέκαθεν μη καπνιστών, ακόμα κι όταν κάπνιζα), να παλουκωθώ τέλος πάντων σε μια θέση και να κάτσω εκεί χωρίς να πρέπει να βγω να καπνίσω. Πολύ θετικό ρόλο στην ψυχολογία μου έχει το ότι έκοψα μαχαίρι μια συνήθεια που είχα τα τελευταία δέκα χρόνια, κάτι που άλλοι προσπαθούν (ή λένε ότι προσπαθούν) αλλά το ξαναρχίζουν. Το ότι τα κατάφερα με έκανε να αισθανθώ δυνατός, ότι εγώ αποφασίζω για τον εαυτό μου και δεν είμαι εξαρτημένος από καμία ουσία, ότι δεν παρασύρομαι, ότι πήρα μια σωστή απόφαση για την υγεία μου και την ακολούθησα, ότι δεν έχω πλέον τύψεις και αυτό το απογοητευμένο ύφος που είχα σαν καπνιστής όταν έλεγα «το ξέρω ρε γαμώτο, βλακεία που καπνίζω, πρέπει κάποια στιγμή να το κόψω». Και φυσικά εξαφανίστηκε ένα μεγάλο άγχος για την υγεία μου, για τον καρκίνο, για αναπνευστικά προβλήματα, για τα δόντια μου, για οτιδήποτε ανησυχούσα ότι θα μπορούσε να μου προκαλέσει το τσιγάρο. Όλα αυτά με κάνουν και αισθάνομαι εντάξει με τη συνείδησή μου, και απομάκρυνα πολύ άγχος από τη ζωή μου. Η ψυχική ικανοποίηση όταν κόβεις το κάπνισμα είναι ίσως η μεγαλύτερη ανταμοιβή απ’ όλες.

• Μεγάλη διαφορά νιώθω και στη φυσική μου κατάσταση. Σταμάτησα να λαχανιάζω ανεβαίνοντας δυο σκαλιά, σταμάτησα να κουράζομαι στο περπάτημα, και ξανάρχισα τον αθλητισμό που είχα σταματήσει από τότε που πήγαινα γυμνάσιο. Ακόμα και ο ύπνος μου είναι καλύτερος αφού αναπνέω καλύτερα και δεν ξυπνάω με βάρος στο στήθος όπως ξυπνούσα έχοντας καπνίσει πολύ το προηγούμενο βράδυ. Και όλα αυτά τα θετικά αποτελέσματα που είδα στον εαυτό μου λειτούργησαν ως κίνητρο ώστε να ενδιαφερθώ και λίγο για τη διατροφή μου (το junk food όμως δεν το κόβω τελείως, μη χεστούμε). Τη διαφορά αυτή μάλιστα δεν χρειάστηκε καν να περάσουν μήνες για να τη νιώσω. Μέσα σε λίγες μέρες αφού σταμάτησα το κάπνισμα ένιωθα κιόλας το σώμα μου – και ειδικά τα πνευμόνια μου ξεκούραστα.

• Νιώθω καθαρός. Σταμάτησα να νιώθω ανασφάλεια για το πως μπορεί να μυρίζω, αν βρωμάνε τα ρούχα μου και δεν το καταλαβαίνω, αν ενοχλεί η μυρωδιά μου τους γύρω μου όταν μπαίνω σε έναν χώρο μόλις έχω σβήσει το τσιγάρο. Η αναπνοή μου δεν μυρίζει πλέον τσιγαρίλα, και το στόμα μου δεν έχει γεύση τασάκι. Τα δάχτυλά μου είναι καθαρά χωρίς κιτρινίλες, το γραφείο μου δεν έχει στάχτες, στο σπίτι μας δεν υπάρχει πλέον ένα τασάκι πάνω σε κάθε έπιπλο, και οι τοίχοι δεν κιτρινίζουν. Δεν αισθάνομαι ότι ενοχλώ σε μια παρέα όπως όταν ο καπνός μου πήγαινε (πάντα όμως) στη μούρη αυτουνού που δεν καπνίζει, ούτε ενοχλώ όταν πηγαίνω σε σπίτια φίλων μη καπνιστών. Οι τσέπες μου δεν είναι γεμάτες τρίμματα καπνού, φιλτράκια και σκατολοΐδια, και γενικώς πλέον έχουν εξαφανιστεί όλα τα βρώμικα ίχνη του τσιγάρου από πάνω μου και από το σπίτι μου, τα οποία ίχνη με ακολουθούσαν παντού όταν κάπνιζα (μέχρι και το laptop που είχα ανοίξει κάποια στιγμή, βρήκα το εσωτερικό κιτρινισμένο από τον καπνό που ρουφούσαν τα ανεμιστηράκια).

• Ένα ακόμα θετικό, είναι η αίσθηση ότι δεν μετατρέπω σε παθητικούς καπνιστές τους γύρω μου, και ειδικότερα τα μικρά παιδιά. Ακόμα καλύτερα για τα παιδιά, αισθάνομαι ότι δίνω το σωστό παράδειγμα. Θυμάμαι τη μικρή αδερφή της κοπέλας μου (δημοτικό ακόμα) που χάρηκε όταν της είπαμε ότι δεν καπνίζουμε πια, και είπε «ούτε εγώ θα καπνίζω όταν μεγαλώσω, σαν την αδερφή μου». Αν είχα την παραμικρή αμφιβολία για την απόφασή μου να κόψω το κάπνισμα, εκείνη τη στιγμή διαλύθηκε. Ήξερα ότι κάναμε το σωστό τόσο για τους εαυτούς μας, όσο και για τους γύρω μας που ίσως τους επηρεάσουμε θετικά. Είτε μικρούς, είτε μεγάλους.

Από την άλλη μεριά, μόνο έναν λόγο μπορώ να σκεφτώ για να καπνίζεις: Φαίνεσαι γαμάτος όταν είσαι στην εφηβεία. Και λογικό να το αρχίσεις τότε, αφού  σε αυτή την ηλικία δεν υπάρχει τίποτα πιο σημαντικό από το να είσαι γαμάτος. Δυστυχώς όμως οι μαλακίες της εφηβείας πολλές φορές σε ακολουθούν και στην υπόλοιπη ζωή σου, και το κάπνισμα είναι μία από αυτές στη δική μου περίπτωση. Από πολλούς ακούω ότι τους αρέσει, το απολαμβάνουν, ότι δεν θέλουν να το κόψουν. Ούτε εγώ ήθελα να το κόψω πριν μερικά χρόνια, και φυσικά μου άρεσε. Άρχισα όμως να αναρωτιέμαι πόσο μου αρέσει. Αρκετά ώστε να θυσιάσω χρόνια από τη ζωή μου; Αρκετά ώστε να ρισκάρω σοβαρές θανατηφόρες ασθένειες; Μου αρέσει τόσο που να συμβιβάζομαι με τον τσιγαρόβηχα, την κούραση, την άσχημη μυρωδιά των ρούχων μου, της αναπνοής και των χεριών μου; Και φυσικά η απάντηση ήταν όχι, το τσιγάρο δεν είναι τόσο ωραίο ώστε να αντισταθμίζει όλες τις αρνητικές του επιπτώσεις.

Οι περισσότεροι πιστεύουν ότι ναι μεν είναι εύκολο να πάρεις την απόφαση, αλλά στην πράξη είναι δύσκολο να το συνεχίσεις. Εγώ διαφωνώ και πιστεύω το αντίθετο, ότι το δύσκολο είναι να το πάρεις πραγματικά απόφαση. Αν το θελήσεις ειλικρινά και είσαι αποφασισμένος να το κόψεις, το να το εφαρμόσεις έρχεται από μόνο του. Επίσης δεν θα δοκίμαζα ποτέ να το κόψω σταδιακά, ή να βρω υποκατάστατα όπως αυτοκόλλητα και τσίχλες νικοτίνης. Λίγοι είναι αυτοί που το καταφέρνουν, η συντριπτική πλειοψηφία απλώς το ελαττώνει για λίγο καιρό, ή παρατάει τις τσίχλες και επιστρέφει στο τσιγάρο. Γνώμη μου είναι πως πριν απεξαρτηθεί το σώμα θα πρέπει να απεξαρτηθεί το μυαλό από τη συνήθεια, που είναι άλλωστε και το πιο δύσκολο ειδικά τις πρώτες μέρες. Για ‘μένα όλα έγιναν πιο εύκολα όταν αποσύνδεσα στο μυαλό μου το τσιγάρο από τις καθημερινές μου συνήθειες. Σκέφτηκα ότι δεν χρειάζομαι τσιγάρο με τον καφέ για να ξυπνήσω το πρωί. Δεν χρειάζομαι τσιγάρο για να χωνέψω μετά το φαγητό. Δεν χρειάζομαι τσιγάρο με το ποτό μου, δεν χρειάζεται να καπνίζω όταν είμαι σε αναμονή, όταν κάνω διάλειμμα από μια δουλειά, όταν διασκεδάζω σε κάποιο μπαρ, όταν νιώθω κουρασμένος και θέλω να χαλαρώσω. Το τσιγάρο δεν έχει να κάνει σε τίποτα με τα παραπάνω, είναι μια πλαστή ανάγκη που εμείς τη δημιουργήσαμε, αφού όλοι οι μη καπνιστές ξυπνάνε, τρώνε, πίνουν καφέ, πίνουν ποτό, διασκεδάζουν, ξεκουράζονται, κάνουν διάλειμμα, βρίσκονται σε αναμονή, χαλαρώνουν, όλα αυτά χωρίς να καπνίζουν. Ο μεγαλύτερος εθισμός του καπνιστή πηγάζει ακριβώς από ‘κει: Απ’ το ότι συνδέει το κάπνισμα με όλες αυτές τις αναπόσπαστες από τη ζωή του καθημερινές καταστάσεις και συνήθειες, με αποτέλεσμα όταν προσπαθεί να κόψει το κάπνισμα να νιώθει ότι του λείπει ό,τι και να κάνει. Συμβουλή μου λοιπόν αν θέλεις να το κόψεις είναι να πάρεις απόφαση ότι το τσιγάρο δεν χρειάζεται πουθενά, να φανταστείς τις καθημερινές σου συνήθειες χωρίς αυτό, και να μπεις σε αυτόν τον τρόπο ζωής με πείσμα και υπομονή. Οι δύο πρώτες εβδομάδες είναι πράγματι λίγο πιο δύσκολες, αλλά σταδιακά αρχίζεις να συνηθίζεις χωρίς το τσιγάρο. Η συνήθεια βλέπεις είναι μεγάλη πουτάνα, από ‘κει που δεν σ’ άφηνε να το κόψεις, αργότερα θα σε κάνει να απορείς πως μπορούσες και κάπνιζες τόσα χρόνια. Μια ακόμα συμβουλή που έχω να δώσω, είναι να μην απογοητευτείς σε περίπτωση που παρασυρθείς ένα βράδυ και καπνίσεις. Δεν σημαίνει ότι πήγε χαμένη η προσπάθειά σου, ούτε ότι το ξανάρχισες. Μην δώσεις βέβαια στον εαυτό σου το περιθώριο ότι «εντάξει, θα καπνίζω μια φορά στο τόσο», δεν λειτουργεί. Αλλά μη τα παρατήσεις και εξ’ αιτίας μιας μέρας που κάπνισες. Εγώ δεν ξανακάπνισα από τον Φεβρουάριο που το έκοψα. Η κοπέλα μου πάλι κάπνισε μια-δυο φορές τους πρώτους μήνες. Δεν τα παράτησε όμως, δεν το άφησε να επηρεάσει την προσπάθειά της, και από τότε δεν ξανακάπνισε. Αν αποφασίσεις λοιπόν να το κόψεις να το κάνεις με πείσμα, και να μη τα παρατήσεις με την πρώτη δυσκολία (η οποία είναι αναμενόμενη). Και φυσικά επειδή δεν είναι όλες οι περιπτώσεις το ίδιο, αν είναι τόσο μεγάλη η δυσκολία και αντιμετωπίζεις έντονα ψυχολογικά και σωματικά συμπτώματα, απευθύνσου σε γιατρό ώστε να ακολουθήσεις κάποιο πρόγραμμα διακοπής του καπνίσματος με τη βοήθεια ενός ειδικού.

Ήταν το τέταρτο post που αφιέρωσα στο κάπνισμα, και δεν είναι καθόλου περίεργο αφού πρόκειται για τον ορισμό της ηλιθιότητας, και πιθανώς να με απασχολήσει ξανά σε μελλοντικό θέμα. Ξέρω επίσης ότι ήταν λίγο πιο «βαρύ» από τα συνηθισμένα μου κείμενα και λίγο μεγάλο. Είναι όμως θέμα που ταιριάζει απόλυτα σε αυτό το blog, δεν έχει σκοπό να σατιρίσει ή να ενοχλήσει κανέναν, αλλά αντιθέτως να επηρεάσει θετικά τους καπνιστές και ειδικότερα όσους σκέφτονται ή προσπαθούν να το κόψουν. Έστω και έναν άνθρωπο να βοηθήσει το σημερινό κείμενο, είναι αρκετό.